Kominki, które rozpaliły świat cz.I

Gdy widzimy stojące rzędami i piętrowo wkłady kominkowe w supermarkecie, gdy patrzymy na piękne kształty kominków w salonach kominkowych lub na stronach kolorowych magazynów, gdy wreszcie siedzimy w cieple, wpatrzeni w ogień naszego kominka, pewnie nie zdajemy sobie sprawy z tego, od jak dawna kominek w takiej formie jest z nami? Czy jest to kwestia wieków, paru dekad czy kilku lat?

Przyjaźń gatunku ludzkiego z ogniem zaczęła się 2,4 do 1,5 miliona lat temu. „Udomowiony” ogień przez wieki miał postać zwykłego ogniska. Takim ogniem ogrzewano się i na takim ogniu gotowano. Dopiero gdzieś koło roku 1000 datowane są pierwsze piece kaflowe, a w okolicach roku 1500 pierwsze piecyki żelazne. Piece z szesnastego, siedemnastego i osiemnastego stulecia były z reguły pojedynczymi wytworami, piekielnie drogimi i absolutnie niedostępnymi dla przeciętnego człowieka (przykładowo kominki SOMMERHUBER z Austrii czy CRONSPISEN ze Szwecji). W zasadzie jedynie dwory królewskie i książęce mogły sobie pozwolić na ten sposób ogrzewania.

Rewolucja zaczęła się po roku 1750, kiedy to amerykański prezydent i wynalazca, Benjamin Franklin, opracował piec zwany do dzisiaj od jego nazwiska „franklinem”. Charakterystyczny kształt pieca z harmonijkowo składanymi drzwiczkami, zaokrągloną, wystającą z przodu podstawy płytą i lśniącymi złotem dwiema kulami na bokach nadal funkcjonuje. Drzwiczki są zwykle dzisiaj ażurowe i posiadają szybki, a na wyposażeniu bywa obrotowy grill. Czy nazywa się to COUNTRY FRANKLIN, czy COLONIAL, nie ma znaczenia, duch amerykańskiego prezydenta-wynalazcy nadal żyje w tych piecach.

W XVIII wieku na kontynencie europejskim popularność zyskały wykonane z żeliwa paleniska do portalowych kominków. Trudno tutaj mówić o kontynencie, bo moda na te paleniska zrodziła się w Anglii i Irlandii. Do dzisiaj w podwarszawskim Bolimowie według wiktoriańskich wzorów wytwarzane są paleniska i ramy żeliwne. Są to prawdziwe arcydzieła klasyki!

Przemiany w wiekach XVIII i XIX nie przebiegały tak szybko jak dzisiaj. Trzeba było dziesiątek lat, by pojawili się masowi nabywcy – nowopowstała klasa robotnicza. Należało dla tej grupy stworzyć rozwiązanie ich cieplnych i kuchennych problemów. I oto, jak grzyby po deszczu, w drugiej połowie XIX wieku powstają odlewnie, które oferują różne piecyki i kuchenki wykonane fabrycznie i dostępne dla szerokiej grupy nabywców. Trudno sobie wręcz wyobrazić dalszy rozwój ludzkości bez tej generacji grzewczo-kuchennych urządzeń.

W roku 1840 francuska odlewnia GODIN zaczęła wytwarzanie piecyków w kształcie pionowej rury, z zasypem albo z boku, albo z góry po uniesieniu pokrywy. Piec ten pod nazwą PETIT GODIN można kupić praktycznie bez zmian do dzisiaj. Oprócz modeli czarnych, siermiężnych są też dostępne opcje pokryte kolorowymi emaliami. Piec ten uznaje się w Europie za protoplastę generacji pieców wytwarzanych przemysłowo.

W roku 1846 rozpoczęła produkcję pieców kolejna francuska firma – DEVILLE. Wprawdzie dzisiaj nie ma już w ofercie tej firmy pierwszego jej piecyka, ale kilka w miarę klasycznych pozycji DEVILLE nadal jest do kupienia. Inny, znany do dzisiaj francuski producent pieców, firma SUPRA, rozpoczęła produkcję kuchni i pieców w roku 1878.

Rok 1853 to początek skandynawskiego przemysłu pieców domowych. W tym roku zaczęły swoją działalność w Norwegii KVAERNER JERNSTOBERI, protoplasta firmy JØTUL, oraz odlewnia CHRISTENSENA w Danii, z której wywodzi się firma MORSØ. Pierwsze informacje o hucie firmy OLSBERG pochodzą z 1577 roku, ale przenośne piece zaczęto wytwarzać tam w roku 1875. Odlewnia firmy LEDA w Leer rozpoczęła pracę w roku 1874. Trochę dłużej, bo od 1854 roku wytwarza piece firma Ernsta i Wilhelma HAAS, znana dzisiaj jako HAAS + SOHN.

Rok 1875 był rokiem przełomu. Wtedy to niemiecka firma KUEPPERSBUSCH rozpoczęła wytwarzanie kuchni z blachy. Dotąd były używane tylko otwarte paleniska albo kuchnie zlepiane z kamienia i gliny. Od roku 1877 produkować zaczęła przenośne kuchnie powstała dwa lata wcześniej firma WAMSLER. Przypominam, że polska odlewnia żeliwa w Stąporkowie działa już od roku... 1738. Tylko, że nic z tego nie wynika!

Tak jak wspomniałem wyżej, to co dzisiaj trwa chwilę, wtedy trwało lata, dziesiątki lat...

W roku 1911 firma MORSØ wypuszcza piecyk do ogrzewania urzędów państwowych, za co w roku 1915 otrzymuje królewską aprobatę (by appointment to the  Royal Danish Court).

Pomijając innowacyjność i jakość produktu, już wtedy opłacało się pracować na zamówienia rządowe, a styk business-polityka nie różnił się od tego, co dzieje się dzisiaj. Z kolei lata dwudzieste XX wieku to okres kryzysu ekonomicznego. Ten kryzys niemal zrujnował firmę KVAERNER (poprzednik „Jotula”).

W roku 1930 pojawia się na rynku piecyk „z wiewiórką” firmy MORSØ, dostępny obecnie jako model CLASSIC 1440. W latach trzydziestych odbudowuje się norweska firma KVAERNER, aby stać się największą odlewnią w tym kraju, a od 1935 pojawia się marka JØTUL.

Okres II wojny światowej to może nie czas prosperity odlewni czy też czas rewolucyjnych nowości, ale dzięki zapotrzebowaniu na „coś do grzania” po obu stronach frontu wielu producentów kuchni i pieców jakoś przeżyło.

Witold Hawajski