Gorący Lubostroń - cz. II

Pozornie wydaje się, że w narodowym manifeście, za jaki uznać można architekturę i wystrój lubostrońskiego pałacu, pominięto piece. Czas ich powstania – koniec XVIII i początek XIX wieku – nie sprzyjał działalności indywidualnej, wypieranej przez manufaktury i fabryki. Wobec unifikacji wzornictwa nie było więc łatwo nadać kaflom unikatowego charakteru, zaangażować je w narodową epopeję czy choćby sagę rodową. Tym niemniej wśród lubostrońskich pieców nie ma dwóch takich samych form, motywów czy glazur. Pałac Skórzewskich to prawdziwa galeria tych urządzeń, które – choć pochodzą z tego samego okresu – różnią się budową, stylem i dekoracją. Są wśród nich piece jedno-, dwu- i trójskrzyniowe o kształtach okrągłych, prostokątnych, łączących prostopadłościenną skrzynię dolną z ośmioboczną nastawą, utrzymane w stylu klasycystycznym, neobarokowym, eklektycznym, w palecie kolorów od bieli po ciemny granat i brąz. Choć w lubostrońskich salonach dominują kafle gładkie, znajdują się tu też piece reliefowe, a nawet  piec gdański dekorowany malowanymi motywami dworskimi. Różnorodność urządzeń pałacowych wzbogaca wyposażenie pobliskiej oficyny, które nie zawsze jest skromniejsze od tego w głównej siedzibie Skórzewskich. Na uwagę zasługuje tu m.in. efektowny piec dwustronny.

Powracając do wnętrz rezydencji, warto zatrzymać się przy bliźniaczych piecach z westybulu, które otwierają niezwykłą kolekcję tutejszych urządzeń grzejnych. Dziś trudno ustalić, dlaczego stare rzuty parteru z pałacowego archiwum odnotowują w tym pomieszczeniu tylko jedno z nich. Wiadomo jednak, że oba piece ustawiono w sieni w II połowie XIX wieku, a założenia bliźniacze urządzeń nie były wtedy rzadkością (podobne pary pieców do dziś zachowały się w pałacach w Korczewie i Wichorzu oraz we Fromborku). Usytuowane w specjalnych niszach reprezentacyjnego westybulu niewątpliwie budują majestat pałacu. To szczególne umiejscowienie pieców oraz zajmujące górną część ściennego zagłębienia marmurowe popiersia Marianny i Fryderyka nie pozostawiają już złudzeń, że piece są wpisane w patriotyczny manifest fundatora. Spore w tym zasługi przypisać należy nie tylko samemu Fryderykowi, ale i kolejnym pokoleniom rodziny Skórzewskich oraz współczesnym zabiegom dyrekcji pałacu, które zadbały o ekspozycję i otoczenie urządzeń. Dzięki ich wspólnym wysiłkom, tak jak piec gdański czy trójkondygnacyjny piec z sali kominkowej idealnie wkomponowują się w tło pomieszczeń, tak przyćmiewające blaskiem glazur piece są fragmentem opowieści o dumnym rodzie mieszkańców Lubostronia. By godnie pielęgnować rodzinne pamiątki, pokuszono się nawet o kłopotliwe przeniesienie jednego z pieców z siedziby w margonińskiej wsi.

Nic nie stało by się jednak bez Fryderyka. Urodzony i wychowany w przepychu cesarskiego dworu hrabia wiedział, jak budzić powagę i majestat. Wykorzystał piece, by podkreślić podniosły charakter swej lubostrońskiej siedziby: przypomnieć przeszłość i zagrzać do budowy lepszej, wolnej przyszłości. Pałac miał być czymś więcej, niż ciepłym domem. Miało tu być gorąco od żarliwych nadziei, śmiałych poczynań i wielkich uczuć. Zamierzenie to się udało, a część sukcesu z pewnością jest zasługą budujących atmosferę tego miejsca pieców.

Kolejne pokolenia Skórzewskich zamieszkujących Lubostroń brały udział we wszystkich zrywach wolnościowych, wchodziły w skład patriotycznych stronnictw, komisji, naprędce tworzonych rządów, nierzadko będąc ich inicjatorami. W samym pałacu z narażeniem życia organizowano narodowe manifestacje, takie jak pogrzeb pułkownika Kazimierza Mielęckiego. Potomkowie Fryderyka wspierali kształcenie najbiedniejszych, organizowali szkoły, dofinansowywali zdolnych studentów, budowali kościoły i apteki. W atmosferze tego miejsca wyrósł i ukształtował się poeta Stefan Garczyński, przyjaciel Adama Mickiewicza, dzięki relacjom którego powstała „Reduta Ordona”. Sam wieszcz znał Skórzewskich, a ich dom polecał w listach swemu bratu jako miejsce, gdzie – zgodnie z dewizą na frontalnym portyku pałacu – zawsze znaleźć może schronienie. Wybicki, Rykaczewski, Kościuszko – to tylko część wielkich postaci, które otarły się o Lubostroń.

Dziś, tak jak przed wiekami, miejsce to pozostaje otwarte dla wszystkich. Dzięki częstym koncertom muzyków z Filharmonii Bydgoskiej, stadninie, wyścigom zaprzęgów konnych, kuligom i występom teatralnym zachowało też swój dawny, podniosły klimat i apetyt na życie. W otaczającym pałac, pełnym egzotycznych roślin ogrodzie, projektu mistrza Teicherta, można też oddać się zadumie nad pełną gorących uniesień przeszłością tego miejsca. Pałac sprzyja zarówno wyciszeniu, jak i wielkim emocjom. Należy do tych nielicznych arystokratycznych siedzib, w których przy odrobinie chęci i szczęścia można spędzić noc bez stałej obecności stróża. Klucz do pomieszczeń hotelowych pałacu to świetna zachęta do własnych poszukiwań nieznanych dotąd miejsc i faktów z historii. Kto wie, może tu, w dostojnych wnętrzach lubostrońskiej rezydencji, i w ten właśnie, osobisty sposób, już współcześnie mistrz słownych zabaw, Miron Białoszewski, odkrył „piec podobny do bramy tryumfalnej”? Warto wybrać się do Lubostronia i sprawdzić, jak wytworne i szlachetnie piękne są tutejsze piece, a wraz z nimi poznać część wielkiej historii i sagi rodu Skórzewskich.

Agnieszka Krysa

Bibliografia:

„Semper recte”, Ryszard Nowicki, Pałac Lubostroń 2007